Bitrate bij radio: welke streamkwaliteit hoor je echt?

De bitrate van een radiostream is de hoeveelheid audiodata die elke seconde naar je toestel gaat, uitgedrukt in kilobit per seconde (kbps). Hoe hoger dat getal, hoe meer detail er bewaard kan blijven, maar ook hoe meer data je verbruikt en hoe stabieler je verbinding moet zijn. Toch zegt het getal alleen niet alles: de codec (AAC of MP3), het soort programma en je eigen apparatuur bepalen minstens zo sterk hoe een zender klinkt. Hieronder lees je welke bitrate bij welk soort radio past, wanneer je het verschil tussen 128 en 320 kbps echt hoort, en hoe je thuis, op kantoor en in de auto de beste kwaliteit haalt.

Kort samengevat

• Bitrate is niet hetzelfde als kwaliteit. Een moderne codec als AAC klinkt bij dezelfde bitrate doorgaans beter dan MP3.
• AAC op 64 kbps kan wedijveren met MP3 op 128 kbps, vooral met de efficiënte variant HE-AAC.
• Voor praatradio is 32 tot 64 kbps genoeg, voor muziek ligt de gangbare grens rond 96 tot 128 kbps AAC of 128 tot 192 kbps MP3.
• 320 kbps is voor de meeste radioluisteraars overbodig. Het verschil hoor je hooguit op goede apparatuur, in een stille ruimte en bij complexe muziek.
• Een uur luisteren op 128 kbps kost ongeveer 58 MB, op 320 kbps ongeveer 144 MB.

Inhoudsopgave

• Wat bitrate bij internetradio betekent
• Codec telt net zo zwaar: AAC tegenover MP3
• 128 of 320 kbps: wanneer hoor je verschil?
• Welke bitrate past bij welk soort radio?
• Bitrate en dataverbruik per uur
• Stabiliteit gaat vóór maximale kwaliteit
• Internetradio, DAB+ en FM naast elkaar
• Zo haal je de beste geluidskwaliteit uit een radiostream
• Luisteren via Luisterradio
• Veelgestelde vragen
• Bronnen

Wat bitrate bij internetradio betekent

Een radiozender die online uitzendt, comprimeert zijn geluid voordat het over internet gaat. Ongecomprimeerde audio is te groot om aan duizenden luisteraars tegelijk te versturen: een cd draait op 44,1 kHz, 16 bit en twee kanalen, wat neerkomt op ruim 1.411 kbps. Een radiostream gebruikt meestal een fractie daarvan.

De encoder van de zender bepaalt welke delen van het geluid je oor nauwelijks opmerkt en laat die weg. Bij een hoge bitrate blijft er veel ruimte over voor detail. Bij een lage bitrate moet de encoder harder snoeien, en dan hoor je op een gegeven moment artefacten: een sissend of ‘metalig’ randje aan hoge tonen, uitgesmeerde bekkens, een vlakker stereobeeld of een lichte ‘onderwatersound’.

Volgens de technische documentatie van Triton Digital over bitrate-instellingen is bitrate bovendien maar één van de factoren: ook het coderingsformaat en de samplefrequentie bepalen het eindresultaat. Er bestaat dus geen universeel ‘beste’ getal. De juiste bitrate hangt af van wat er wordt uitgezonden, welke codec wordt gebruikt en op welke apparaten de luisteraar zit.

Nog een belangrijk punt: jij kiest de bitrate meestal niet zelf. De zender levert zijn stream in één of een paar kwaliteiten aan, en de speler die je gebruikt speelt die af. Een platform kan een stream niet mooier maken dan de zender hem verstuurt.

Codec telt net zo zwaar: AAC tegenover MP3

MP3 is het oudste en meest compatibele formaat: vrijwel elke speler, oude internetradio of autoradio met streamfunctie kan het afspelen. AAC is de opvolger en haalt meer kwaliteit uit dezelfde hoeveelheid data. Triton Digital stelt dat AAC bij gelijke bitrate in het algemeen beter klinkt dan MP3, terwijl MP3 vooral nuttig blijft voor oudere spelers.

Binnen AAC bestaan meerdere varianten. De basisversie heet AAC-LC. Combineer je die met de techniek Spectral Band Replication (SBR), dan krijg je HE-AAC, dat volgens een whitepaper van Fraunhofer IIS vooral bij lage bitrates de efficiëntie flink verhoogt. SBR verstuurt de lage en middentonen volledig en reconstrueert de hoogste tonen aan de hand van een klein pakketje extra informatie. Daardoor klinkt een stream helder terwijl hij weinig data kost.

AAC op 64 kbps naast MP3 op 128 kbps

Dit is de vergelijking die veel luisteraars opzoeken, omdat zenders vaak precies deze twee varianten aanbieden. Het korte antwoord: op de meeste apparaten klinken ze vergelijkbaar, en de AAC-stream gebruikt de helft van de data.

Dat is geen marketingpraat. Een studie naar streamingcodecs van de Universiteit van Illinois concludeerde dat HE-AAC de geluidskwaliteit van MP3 kan leveren met minder dan de helft van de bitrate. Al eerder vond de Europese omroepunie in luistertests van de EBU dat SBR codecs bij 64 kbps vrijwel transparant maakte, al hing het resultaat sterk af van het soort materiaal.

Heb je een moderne telefoon, browser of app, dan is AAC 64 een slimme keuze. Gebruik je een ouder losstaand internetradiotoestel dat AAC niet goed ondersteunt, dan is MP3 128 de veilige route.

128 of 320 kbps: wanneer hoor je verschil?

Bij MP3 is het verschil tussen 128 en 320 kbps meetbaar en onder de juiste omstandigheden ook hoorbaar. Op 128 kbps moet de encoder flink snoeien; op 320 kbps blijft bijna alles staan. Of jij dat hoort, hangt van een paar dingen af:

• Je apparatuur. Via een laptopspeaker, keukenradio of de luidspreker van je telefoon valt het verschil weg. Op een goede koptelefoon of een hifi-installatie kun je het wel opmerken.
• De muziek. Akoestische opnames, klassiek, jazz en dichte producties met veel bekkens en galm leggen zwakke plekken bloot. Bij een gesproken programma of een hard gemasterde popplaat speelt het nauwelijks.
• De omgeving. In de auto, in een winkel of op kantoor maskeert achtergrondgeluid kleine details volledig.
• Je gehoor en aandacht. Bij aandachtig luisteren valt meer op dan wanneer de radio op de achtergrond aanstaat.

Daarbij komt een punt dat specifiek voor radio geldt. Vrijwel elke zender stuurt zijn geluid door een audioprocessor die het volume gelijktrekt en het geluid compacter en luider maakt. Die bewerking bepaalt de klank vaak sterker dan het verschil tussen 192 en 320 kbps. Ook bij een hoge bitrate hoor je dus de ‘sound’ van de zender, niet de originele studio-opname.

Zie je een station dat zich aanprijst als HQ-internetradio of ‘high quality stream’, kijk dan naar de combinatie van codec en bitrate. Een AAC-stream van 128 kbps is in de praktijk al hoogwaardig. Een MP3-stream van 320 kbps is het maximum van dat formaat, maar vooral interessant als je op serieuze apparatuur naar muziek met veel dynamiek luistert.

Welke bitrate past bij welk soort radio?

Omroeptechnici kiezen een bitrate op basis van wat er wordt uitgezonden. Spraak bevat minder detail dan een volle orkestopname en heeft dus minder data nodig. De aanbevelingen van Triton Digital geven een goed vertrekpunt:

Boven deze niveaus kiezen zenders voor 192, 256 of 320 kbps als ze een publiek bedienen dat bewust op kwaliteit let, zoals klassieke zenders of stations met een audiofiel profiel.

Volg je vooral het nieuws of een talkshow, dan levert een hogere bitrate weinig op. Een praatzender als TalkRadio of de berichten van het radionieuws klinken bij een bescheiden bitrate al helder. Bij rustige, gelaagde muziek, zoals de ambient en stille klassiek van Concertzender De Gehoorde Stilte, merk je de kwaliteit van de stream het snelst.

Bitrate en dataverbruik per uur

Dataverbruik reken je zelf eenvoudig uit: bitrate in kbps × 3.600 seconden ÷ 8 bits per byte. Een stream van 128 kbps levert zo 460.800 kilobyte per uur op, ofwel ongeveer 58 MB.

In de praktijk ligt het verbruik iets hoger door de overhead van het internetprotocol en de buffer van je speler. Wil je je verbruik per toestel en per bundel nauwkeuriger inschatten, lees dan onze uitleg over het dataverbruik van radio.

Op wifi thuis of op kantoor maakt het verbruik weinig uit. Op mobiel internet loopt het wel op: wie elke werkdag twee uur in de auto luistert op 320 kbps, verbruikt ruim 6 GB per maand. Met een AAC-stream van 64 kbps blijft dat onder anderhalve gigabyte.

Stabiliteit gaat vóór maximale kwaliteit

Een hogere bitrate vraagt niet alleen meer data, maar ook een constante verbinding. Krijgt je speler minder data binnen dan de stream nodig heeft, dan raakt de buffer leeg en valt het geluid weg. Een stream van 320 kbps die om de paar minuten hapert, is een slechtere luisterervaring dan een stabiele stream van 96 kbps.

Dat speelt vooral op deze plekken:

• In de auto en de trein. Je wisselt continu van zendmast en rijdt soms door gebieden met minder dekking. Een zuinige AAC-stream houdt het daar het langst vol. Meer tips lees je in ons artikel over internetradio in de auto.
• Op kantoor of in een winkel. Op een druk bedrijfsnetwerk delen veel mensen dezelfde bandbreedte. Een middelhoge bitrate is daar vaak de verstandigste keuze. Ook regels en zenderkeuze komen aan bod in onze gids voor radio op kantoor.
• In het buitenland. Hotelwifi en roamingverbindingen schommelen sterk. Kies dan liever een lagere stream die doorloopt.

Internetradio, DAB+ en FM naast elkaar

FM is analoog en kent dus geen bitrate. De kwaliteit hangt af van je ontvangst: dichtbij een zender klinkt FM helder, verder weg hoor je ruis en storingen. DAB+ is digitaal, en daar delen zenders de capaciteit van een zendpakket. Daardoor kiezen ze bitrates die vaak lager liggen dan online. Ter vergelijking: de NPO verhoogde in 2022 de kwaliteit op DAB+, waarbij NPO Radio 1 naar 128 kbps en NPO Radio 4 naar 152 kbps ging. Commerciële zenders zitten op DAB+ vaak lager.

Online is er geen gedeeld zendpakket, dus een zender kan meerdere kwaliteiten naast elkaar aanbieden. Daarom kan een internetstream van dezelfde zender soms beter klinken dan de DAB±versie. Het omgekeerde kan ook: als een zender online alleen een zuinige mobiele stream aanbiedt, is DAB+ af en toe de rijkere bron. Wil je meer weten over hoe online radio technisch werkt, lees dan wat internetradio is.

Zo haal je de beste geluidskwaliteit uit een radiostream

1. Begin bij je apparatuur. Een goede koptelefoon of speaker maakt meer verschil dan een stap van 192 naar 320 kbps. Op een kleine speaker is hoge bitrate weggegooide data.
2. Gebruik wifi wanneer het kan. Dan ben je verlost van dataproblemen en schommelingen in mobiele dekking.
3. Kies AAC boven MP3 bij dezelfde bitrate. Moderne browsers en apps spelen AAC probleemloos af.
4. Stem de kwaliteit af op het programma. Voor nieuws en talk is een lage bitrate prima; bewaar je bandbreedte voor muziek waarin je details wilt horen.
5. Zet extra bewerkingen uit. Equalizers, ‘bass boost’ en virtuele surround op je telefoon of speaker kunnen compressie-artefacten juist versterken.
6. Let op haperingen, niet alleen op het getal. Valt een stream steeds weg, dan is een stabiele verbinding belangrijker dan een hogere bitrate.

Luisteren via Luisterradio

Bij Luisterradio luister je naar de streams die de zenders zelf aanleveren, van landelijke hitzenders tot regionale omroepen en themakanalen: meer dan honderd stations bij elkaar. Luisterradio is altijd gratis toegankelijk in elke webbrowser, en je hebt geen account of registratie nodig. Je klikt op een zender en hij speelt.

Liever een app? Er is een officiële, gratis Luisterradio-app in de Google Play Store en een officiële, gratis app in de Microsoft Store. Daarnaast kun je de snelle PWA-versie gebruiken: die installeer je vanuit je browser op je telefoon of computer, zodat Luisterradio als een gewone app start zonder een zware download. Onderweg in de auto gebruik je Drive Mode, een vereenvoudigde weergave met grote knoppen zodat je veilig van zender wisselt. Via realtime airplay zie je bovendien welk nummer er nu draait, en in de hitlijsten en het overzicht live op de radio zie je wat er op dit moment veel gedraaid wordt.

Wil je geen banners meer? Met Luisterradio Plus verdwijnen de banners en advertentietrackers op de website. Live gesproken radioreclames van de stations zelf blijven wel gewoon onderdeel van de uitzending, want die zitten in de stream van de zender. Plus kost € 1,49 per maand of € 12 per jaar. Je betaalt eenmalig vooraf via iDEAL, en er is geen automatische verlenging of stilzwijgend abonnement: na afloop beslis je zelf of je opnieuw een periode afneemt.

Veelgestelde vragen

Wat is een goede bitrate voor internetradio?

Voor muziekradio is 128 kbps MP3 of 64 tot 96 kbps AAC een prima niveau, waarbij de meeste luisteraars geen gebrek aan kwaliteit horen. Voor nieuws en talkshows volstaat 32 kbps AAC of 64 kbps MP3. Hogere bitrates zijn vooral zinvol bij klassiek, jazz en andere muziek met veel dynamiek, op goede apparatuur.

Is een hogere bitrate altijd beter?

Niet per se. Een hogere bitrate bewaart meer detail, maar kost meer data en vraagt om een stabielere verbinding. Een AAC-stream met een lagere bitrate kan even goed klinken als een MP3-stream met een hogere, en een stabiele stream is prettiger dan een hoge die steeds hapert.

Kan ik zelf de bitrate van een zender kiezen?

Meestal niet: de zender bepaalt in welke kwaliteit hij uitzendt. Sommige stations bieden meerdere streams aan, bijvoorbeeld een zuinige mobiele versie en een versie in hogere kwaliteit. Wat je wel zelf in de hand hebt, zijn je verbinding en je apparatuur.

Hoeveel data kost een uur radio luisteren?

Dat hangt van de bitrate af: ongeveer 29 MB per uur bij 64 kbps, 58 MB bij 128 kbps en 144 MB bij 320 kbps. Door protocoloverhead ligt het werkelijke verbruik iets hoger. Op wifi hoef je je daar geen zorgen over te maken.

Klinkt radio via internet beter dan via DAB+ of FM?

Dat verschilt per zender. Online kan een zender een hogere bitrate aanbieden dan op DAB+, waar de capaciteit wordt gedeeld, terwijl FM afhangt van je ontvangst. Bij een goede internetverbinding en een stream van 128 kbps of meer klinkt internetradio meestal minstens zo goed.

Bronnen

• Triton Digital: Audio bitrate settings
• Fraunhofer IIS: whitepaper AAC voor broadcast en kabel-tv
• University of Illinois: Streaming Codec Study Report
• EBU Tech 3296: subjectieve luistertests van codecs
• Digital Radio NL: NPO verbetert uitzendkwaliteit via DAB+

Aanbevelingen

• Data verbruik radio: zo bereken je wat een uur streamen kost
• Internetradio in de auto: zo luister je onderweg online
• Wat is internetradio? Zo werkt radio luisteren via internet